Laat ik meteen helder zijn: ik ben niet tegen Airbnb. Het platform is tegenwoordig een vast onderdeel van het accommodatie-ecosysteem, net als hotels, hostels, aparthotels en andere vormen van verblijf. Het heeft nieuwe dimensies toegevoegd aan toerisme en reizen, vaak met positieve sociale en economische effecten. Maar wie serieus in gesprek wil over de toekomst van toerisme, moet met intellectuele eerlijkheid het gesprek aangaan en bereid zijn om zowel groei als impact onder de loep te nemen. De huidige publieke boodschap in de recente campagnes van AirB&B overschrijdt de grens naar misleiding, foute premisses en benadert een infantiel niveau van simplificatie van de feiten.
De afgelopen weken heeft Airbnb zijn communicatiestrategie flink opgevoerd, als reactie op strengere regelgeving in steden als Amsterdam en Barcelona. De kern van hun boodschap: lokale regels die verhuur beperken, zouden “gemeenschapsgericht toerisme” in de weg staan. Een 2de premisse stelt dat het juist de hotels zijn – goed voor zo’n 80% van alle overnachtingen – die schuldig zijn aan overtoerisme en doet een oproep aan EU-steden om de ‘overweldigende’ impact van hotels op overtoerisme aan te pakken.
Dat is niet alleen misleidend; het is feitelijk zwak en inhoudelijk ondeugdelijk. Dat is geen analyse, het is infantiele logica in dienst van zelfbehoud.
Van gemeenschap naar verdienmodel
De oorspronkelijke gedachte achter Airbnb – “toerisme dat gezinnen en buurten ondersteunt” – raakt steeds verder uit zicht. In veel steden is het platform geëvolueerd van gedeelde gastvrijheid tot een geprofessionaliseerd verhuurmodel. De ‘lokale host’ is vaak gereduceerd tot een sleutelkastje aan een gevel, terwijl buurtbetrokkenheid ingeruild werd voor maximaal rendement. Dat mag, maar verkoop het dan niet als ‘community engagement’.
Die verschuiving ging gepaard met een explosieve groei, grotendeels binnen een regelgevend vacuüm. En dat was geen toeval: Airbnb deed er jarenlang alles aan om regelgeving te ontwijken, te vertragen of af te zwakken. Transparantie over aanbod en verhuurdata bleef uit, belastinginning werd opgeschort of afgehouden, en samenwerking met lokale overheden werd pas gezocht als politieke druk onvermijdelijk werd. De verhouding met steden verslechterde dan ook snel – en werd op veel plekken ronduit vijandig.
Versimpeling is geen strategie
De stelling dat hotels dé oorzaak zijn van overtoerisme is niet alleen kort door de bocht, maar ook intellectueel oneerlijk. Hotels zijn ontstaan binnen een kader van vergunningen, bestemmingsplannen, brandveiligheidseisen en toezicht. Airbnb daarentegen rolde jarenlang, grotendeels onzichtbaar en ongereguleerd, het equivalent van tientallen hotels uit over woonwijken, zonder enige ruimtelijke toets of maatschappelijke afweging.
Wat Airbnb in zijn redenering bovendien doelbewust negeert, is het onderscheid tussen correlatie en oorzakelijk verband. De gebruikte premisses en conclusies leunen op simplistische verbanden waarin samenhang wordt verward met oorzaak. De complexiteit van toeristische druk wordt gereduceerd tot een enkele schuldige – de hotelbranche – waarmee het debat op een intellectueel gemakzuchtig niveau wordt teruggebracht.
Toeristenstromen ontstaan in werkelijkheid uit een samenspel van factoren: stedelijke planning, vervoersbeleid, infrastructuur, evenementen, marketingcampagnes, én digitale platforms die toegang verschaffen tot voorheen rustige wijken. Overtoerisme gaat niet alleen over waar mensen slapen, maar ook over wanneer en hoe ze zich verplaatsen, waar ze samenkomen, en hoe intensief ze publieke ruimte gebruiken. Het gaat niet alleen om verblijfstoeristen, maar ook dagtoeristen, cruisepassagiers, en bewoners delen dezelfde straten, pleinen en trams. Het probleem is systemisch én veelzijdig, en verdient betere analyse dan een marketingframe.
Ook vandaag nog telt Airbnb volgens de website insideairbnb.com maar liefst 10.168 actieve listings in Amsterdam, 84.055 in Parijs en 18.927 in Barcelona. Herrekend naar hotels van 100 kamers, betekent dit dat Airbnb in Amsterdam alleen al het equivalent biedt van 101 hotels – zonder dat daar enige ruimtelijke planning of vergunningstraject aan voorafging. En laat ons eerlijk zijn: het gros van die accommodaties ligt in het centrum, waar de druk op de woningmarkt al het grootst is (zie kaart: rode punten zijn volledige woningen, groene zijn privé-kamers).
De ‘verspreiding’ naar de buitenwijken waar Airbnb graag naar verwijst, blijft in de praktijk beperkt. In steden met een gespannen woningmarkt draagt deze schaal, in combinatie met de centrale ligging, aantoonbaar bij aan een verdere ontwrichting van het aanbod voor reguliere bewoners.
Op weg naar een eerlijker gesprek
Dat Airbnb ervoor kiest om de discussie te versmallen tot een aanval op de traditionele hotelsector, is betreurenswaardig. Een constructief debat vraagt om feiten, transparantie en de moed om complexiteit te erkennen. Oorzaak en correlatie zijn niet hetzelfde.
Wij nodigen Airbnb dan ook nadrukkelijk uit om het gesprek open en eerlijk aan te gaan -zonder verdraaiingen, mét verantwoordelijkheid voor de stedelijke toekomst.
Door Alexander Dupont